Determinizm Nedir?

7 Kasım 2021

Determinizm Nedir?

Determinizm; evrendeki her şeyin her kuralın, fizik veya evrensel yasaların belirlenmiş olduğunun ve değişmeyen tek kural olduğunu açıklayan bir yasa türüdür. Evrenin işleyişi ve evrende gerçekleşen çeşitli bilimsel yasalar belirlenmiş bir düzen üzerine kurulmuştur. Determinizme göre, günlük hayattaki düşünceler, alınan kararlar ve ahlaki tercihler de belirlenmiş kurallara uymak zorundadırlar.  Bu bağlamda gerçekleşen determinizme göre insan hayatındaki tüm kararlar sadece neden ve sonuç ilkeleri ile bütün bir şekilde hareket ederler. Bu yüzden de bu yasaya nedensellik ilkesi de denilmektedir. Neden- sonuç ilişkisini ifade eden ve nedensellik ilkesinin filozoflarından olan Descartes'in ünlü sözü " Düşünüyorum öyleyse varım" bu akımın en bilindik ve en açıklayıcı cümleleri arasındadır. Bu filozoflar, bir konuda mantık yürütürken en başta aklı öne sürmüş ve deterministik ilkesine dayanmışlardır. Bu bağlamda deterministler, geliştirdikleri " özgür irade" kavramı ile diğer filozoflar tarafından sıklıkla eleştiriye maruz kalmışlardır. Onlara göre, kişiler yaptıkları eylemlerden sorumlu değillerdir ve özgür irade ve seçimlerin tamamen yanılgının ürünleri olduğunun vurgusunu yapmışlardır. Nedensellik ilkesinin savunduğu görüş insanların kararlarını hiçe saymıştır. Bunun sebebi ise her düşüncenin bir başka düşüncenin oluşmasını sağlayan neden- sonuç çerçevesi içerisinde ilerlemesidir. İnsanlar iradelerinde özgür değildir bunun sebebi ise "determinizm" kavramından gelmektedir.

 

 

Determinizm Nasıl Oluşur?

Determinizmin oluşuna örnek verilmek gerekirse;  rafta duran bir ürün incelenirken, ilk gelen ve önde duran kişinin ürünü satın alması aslında onun özgür iradesi ile hareket ettiğini gösterse de aslında bu durumun tamamen olması gereken kurallar bütününde ilerlediği için gerçekleştiğini göstermektedir. Önce gelen x kişisinin daha önce gelmesi ve o rafa doğru hareket etmesi daha önceden belirlenen kurallar tarafından gerçekleşmiştir.

Determinizm Dalları Nelerdir?

Determinizm kararlarının incelenmesi adına oluşan farklı türlerde determinizm dalları vardır. Bu dallar ise şöyledir:

  • Mekanik determinizm: İnsanların aldıkları kararların tamamen kendi dışındaki nedenlerden meydana gelen sonuçlardır.
  • Ekonomik determinizm:  Ekonomik durum insanların hayatlarındaki karar aşamalarında etkileyici bir nedendir.
  • Toplumsal determinizm: İnsanların iradesinin tamamen toplumun belirleyici katmanları ile şekillenir ki bunlar; eğitim,  ekonomik, sağlık, mal varlığı vb gibi etkenler ile birlikte oluşum gösterir.
  • Tarihsel determinizm: İnsanlar, karar verirken veya karar vermeden önce tarihsel geçmişin etkisi oldukça önem taşır. Bu tarihsel gelişim kararların verilmesinde etkilidir.
  • Deneysel determinizm: Pozitif bilimlerin açıklanmasında etkili olan kısım deneysel determinizmdir. Bilimde her olay neden ve sonuç ilkesine dayanarak gelişmiştir. Mucize diye bir şey yoktur. Deney ile bir takım sonuçlar ve veriler elde edilir.

Yorumlar

İlk yorumu siz yapın!

Yorum Yap

Lütfen adınızı giriniz!
Lütfen puan seçin!
Lütfen bir yorum yazın!

İlgili Yazılar

SOSYAL MEDYA DETOKSU

1 Mayıs 2023

Sosyal medya detoksu Sosyal medya detoksu, belirli bir süre boyunca sosyal medya platformları...

Nano Teknoloji Nedir?

17 Eylül 2022

Nano teknoloji nedir? Temelinde teknolojik çalışmaları ve prensipleri barındıran bir disiplini...

 5G Teknolojisi Nedir?

17 Eylül 2022

     5G Teknolojisi ve önemi gün geçtikçe daha fazla tartışma konusu yaratmaktadır. 5G Tek...